Lê Huy Mậu- Dắt tháng mười về quê

Nhà thơ Đoàn Xuân Hòa

69 chiếc lá vàng rơi, Lê Huy Mậu trình làng 69 bài thơ. Nói “trình làng” không chỉ là làng văn chương, làng xã hội, mà trước hết là với cái làng Tiên Hội nhỏ bé nằm giữa hai dòng sông - sông Lam và sông Giăng nơi Nhà thơ cất tiếng khóc chào đời. Dắt tháng Mười về quê mùa heo may mật trèo lên ngọn mía/ lá chuối ven sông tưa tướp phất cờ, ông như muốn dắt theo những đứa con tinh thần về cố hương, trước khi bước sang tuổi Thất thập đầy bươn bả của đời mình.

Mười tám tuổi vào lính may mắn sống sót qua chiến tranh. Sau giải phóng 1975 ông vào học Đại học Tổng hợp TP Hồ Chí Minh và tốt nghiệp khoa Triết; ra trường ông được phân về làm việc ở Hải quan Bà Rịa – Vũng Tàu. Không ai có thể ngờ rằng giữa cái chốn “kiểm hóa và đếm bạc” làm giàu dễ như bỡn ấy lại lạ lẫm với ống đồ xứ Nghệ vốn bén duyên với văn chương và ưa lý sự khúc triết. Cuối cùng cái gì đến cũng phải đến, Lê Huy Mậu không trở thành anh “thu thuế” thiên  hạ, mà lại trở thành Nhà thơ để đời thu thuế mình, sống chết cùng văn chương phú lục.Nhặt ấm lạnh, rủi may, lần hồi, sấp ngửa/ nhặt dại khôn đượcmất dọc kiếp đời/ này lợi, này danh, này mất, này được/ thật giả trớ trêu như một trò đùa/ người bán tương lai, ta mua quá khứ/ tóc bạc ngu ngơ giữa nhốn nháo đời.

Ngót nửa thế kỷ xa quê, năm ghé về một vài bận, quê hương trong ông qua quýt khóc, qua quýt bú/ qua quýt ăn, qua quýt học hành/ cô bạn gái thiếu ăn mười tám chưa dậy thì…trở thành nỗi khắc khoải, hoài niệm. Điều này cũng lý giải vì sao gần nửa số bài trong tập, Lê Huy Mậu dành viết về làng, về quê hương mình với một nỗi day dứt khôn nguôi.

Dù đi tới chân trời góc bế

Vẫn còn nghe ộp oạp phía sau lưng.

(Quê ơi)

Ơi mảnh làng nghèo khổ của tôi ơi

Khi chới với giữa phố phường đông đúc

Tôi mệt mỏi và nhớ quê bật khóc

Làng bây giờ là bóng của làng thôi!

(Bóng làng)

Đặc biệt với bài thơ Khúc hát sông quê được Nhà thơ, Nhạc sỹ Nguyễn Trọng Tạo lựa lời phổ nhạcthành bài hát cùng tên, đã đưa Nhà thơ Lê Huy Mậu vốn thành danh trở nên nổi danh. Bài hát thật hay, âm nhạc đã chắp cánh cho thơ bay lên tầm phổ quát, mà chính tác giả khi làm bài thơ này đã linh cảm nhận ra: ngỡ như người đã hát thay tôi/ ngỡ như tôi đã lẫn vào câu hát…

Âm nhạc có lợi thế bay bổng, những khuông nhạc như những lớp sóng nổi trên dòng sông, song thơ lại có sức nặng riêng khi người đọc cảm nhận những tầng sâu lắng tâm hồn, những hạt phù sa ẩn chứa trong từng câu chữ. Với Khúc hát sông quê, khi bài hát đã đi vào đời sống âm nhạc và được nhiều người yêu thích, người ta lại tìm đến gốc rế phần lời của nó. Bài thơ được trải ra theo mạch trường ca mà ở đó kỷ niệm hiện về như một cuốn phim quay chậm, khiến người đọc có thể nhấm nháp từng câu chữ mà không chán.

Phải những người yêu quê lắm mới có cái nhìn tinh tế:

tháng ba phù sa sóng đỏ
cá mương đớp ngọn lúa đòng đòng
tháng năm
ta lặn bắt cá ngạnh nguồn
tháng chín
cá lòng bong
ta thả câu bằng mồi con giun vạc
tháng chạp
ta nếm vị heo may trên má em hồng…


Để rồi ta đi khắp núi sông
ta lại gặp
tháng ba…tháng năm…tháng chạp
trong vị cá sông
trên má em hồng…

Và, phải là đứa con thương yêu Mẹ lắm mới thốt lên tự đáy lòng:

Quá nửa đời phiêu dạt

con lại về úp mặt vào sông quê

như thuở nhỏ úp mặt vào lòng mẹ

để tìm sự chở che…

 

phiên chợ Lường vời vợi tuổi thơ ta
sao ngày ấy ta dễ ngoan đến thế
mẹ cho ta một xu bánh đa vừng
ta ngoan hết một ngày
ta ngoan suốt cả năm
ta thương mẹ đến trọn đời ta sống…

 

Hay như trong bài thơ Hạt bụi:

Ta- Hạt bụi còn lại trên mặt sàng nghèo đói

Ta- Hạt bụi còn lại trên mặt sàng may rủi

Ta- Hạt bụi còn lại trên mặt sàng chiến tranh

Giữa cuộc đời lẫn lộn đục trong

Mẹ tần tảo bọc đùm hạt bụi

Ta như ngọc, như ngà chỉ với mẹ ta thôi!

Thêm một lần nữa ta biết ơn mẹ ta, những bà mẹ Việt tảo tần, hát ru những hạt bụi lưu lạc, những hạt bụi trôi dạt rồi bay lên từ hạt phù sa sông quê.

Xuất thân từ con nhà Triết và trải qua 10 năm làm nghề Tuyên Giáo, thơ Lê Huy Mậu thường mộc mạc, khúc triết, nhiều suy ngẫm và bao giờ cũng mang đến một sự khái quát nào đó. Ông khoát luận về công việc làm thơ: Nhà thơ lớn thường chọn đề tài nhỏ/ Câu thơ hay thường không quá cầu kỳ/ Trai kết ngọc khi lòng dính sạn/ Cây tụ trầm từ một vết đau.

Ông làm thơ thế sự cũng nhúc nhắc, quan sát tinh tế như bản tính trầm lặng của ông vậy: Phố huyện chiều chiều văn sĩ, hưu quan/ trộn rượu vào thơ, vào thông tin lề phải/ thành món nộm nền văn minh sở tại/ Đưa hôm nay bay bổng tới tương lai. Lại có khi đầy triết lý cùng với một ông bạn thơ “hồ đồ” về cõi nhân sinh pha lẫn chút khoa học tầm phào hạ giới:

Từ bồ hóng tới kim cương
Chặng đường có xa bằng từ tiểu nhân tới quân tử?
Cả Hệ Thái dương cũng chỉ là hạt bụi
Thì danh hão với chức quèn có đáng để bon chen?

(Chuyện vãn ở Loa Thành)

Có những trăn trở về thời cuộc, những nỗi đau không có trong văn bản và làm thơ càng không dễ, nhà thơ đành mượn rượu dưới tán rừng Tây Ninh để chia sẻ tâm sự của mình:

“…những vết sẹo đã lành trong những rừng cây
xin đừng dựng tượng đài nơi những vết thương rừng vừa lành lại


những người thua cuộc lần thứ hai nâng ly cùng những người thua cuộc lần thứ nhất
dưới tán rừng nguyên sinh Tổ Quốc thản nhiên xanh”

(Uống rượu dưới tán rừng Tây Ninh)

Sẽ có nhiều điều thú vị nữa từ tập thơ này. Có thể đó là những đứa con đa tình, dễ thương nhưng nhút nhát như bản tính của ông bố sinh thành ra nó: Chiều cuối năm sương khói/ Nắm vạt áo người tôi đề mấy câu thơ. Có thể đó chỉ là vài nét phác thảo làm nên bức tranh thơ tài hoa tặng nữ sĩ Đặng Hà My- Dortmund Germany:

ở tầng sâu nhất của bức tranh
anh cóp nguyên xi màu chiều sâm sẫm
màu chiều giống màu chiều em lần đầu đến Vũng Tàu thăm biển!

và chẳng vẽ gì thêm
anh quét lên một lớp mỏng thời gian
mỏng như thể từ cận cảnh em mới vừa bước ra khỏi bức tranh
hương gặp gỡ còn thơm đầu ngọn cọ!

nghĩa là anh vừa đóng khung nỗi nhớ
một chiều em trước biển Vũng Tàu!

(Vẽ Biển)

Nghĩa là tôi cũng bắt đầu đóng khung bài viết về thơ ông, đóng khung nỗi nhớ cùng ông dong thuyền ngược khúc sông quê trong cái đêm Trăng viên mãn treo trên đầu rú Nguộc, xa hơn một khúc là Rạng, xa hơn khúc nữa là làng ông. Khúc hát sông quê  bay lên trong cộng hưởng của thơ và nhạc từ 15 năm trước đã là “đỉnh” trong thơ Lê Huy Mậu?

Sông Lam đang mùa nước sóc réo dọc hai mạn thuyền, như thôi thúc, như thao thức Nhà thơ ạ./.

                                                                                     

Hà Nội, tháng 7/2017

                                                                                


Tags:

BIỂN NHỚ

  Hoàng Kim Vũ Kìa biển chiều nay- Biển nhớ ai? Mà sao mắt sóng kh&e...

Em đi tìm Anh

          Xuân Thanh Tặng L.T.H   Em đi t&igr...