Khôi Vũ - như con thuyền chăn sóng

 

 

 

Ký chân dung của LÊ HUY MẬU

Đồng Nai cách Sài Gòn khoảng 30 cây số. Suốt bốn năm học Đại học, tôi chỉ đi qua mà chưa ghé lại Biên Hòa lần nào. Khi Lê Đăng Kháng và Phạm Minh Hà về nhận công tác tại Nhà xuất bản Đồng Nai, tôi đang bị “treo” quyết định phân công công tác. Lần đến Đồng Nai đầu tiên là lần tôi lên thăm Lê Đăng Kháng và Phạm Minh Hà. Ngày ấy, nhà nhà, người người đều phải làm thêm. Phạm Minh Hà và Lê Đăng Kháng làm thêm nghề phết hồ bìa lịch look. Không nhớ rõ thù lao bao nhiêu một tờ, nhưng rẻ lắm. Tôi phụ việc. Đến chiều, cơm nước xong thì Phạm Minh Hà rủ tôi đi uống cà phê có nhạc sống bên bờ sông Phố. Trong tiếng đàn pianô bập bùng lúc chiều buông, chúng tôi ngồi nhả khói thuốc lá mịt mù. Dòng sông Phố chảy lãng đãng trong tôi từ dạo đó.

      Năm 1985, tôi cùng nhà văn Nguyễn Đức Thọ, nhà thơ Vũ Xuân Hương (Đồng Nai) đi dự Hội nghị Viết văn Trẻ toàn quốc lần thứ III. Sau hội nghị, tôi ghé vào Biên Hòa gặp nhà thơ Xuân Sách, rồi lẳng lặng “rinh” nhà thơ Xuân Sách về làm Chủ tịch Hội Văn học - Nghệ thuật Đặc khu Vũng Tàu - Côn Đảo. Cũng từ đó, anh em, bạn bè văn nghệ Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu có mối thâm giao với nhau.

Tôi biết nhà văn Khôi Vũ đã lâu. Nhưng mãi những năm gần đây mới chơi thân với nhau.

Khôi Vũ quê cha Thái Bình, nhưng lại gắn bó cuộc đời mình với mảnh đất Đồng Nai từ nhỏ.

Khôi Vũ viết truyện thiếu nhi từ hồi còn là sinh viên trường Dược Sài Gòn. Tính đến ngày Sài Gòn được giải phóng, gã đã có 8 cuốn truyện thiếu nhi được Nhà xuất bản Tuổi Hoa ấn hành với tên thật là Nguyễn Thái Hải.

Theo Khôi Vũ, “những năm đầu thấy tên mình trong danh sách những tác giả bị “cấm” (sau này mới biết, ai có sách in ở miền Nam trước 1975 đều bị “cấm” hết) nên mãi đến năm 1982, “không viết không chịu được” Khôi Vũ mới liều mạng viết lại và may quá, được tuần báo Văn nghệ thành phố Hồ Chí Minh chọn in ngay truyện ngắn đầu tiên - với bút danh Khôi Vũ”. Từ đó, tên Khôi Vũ đã khởi đầu một đoạn đường mới với văn học. Và trên văn đàn nước nhà, tên Khôi Vũ nổi lên thật ấn tượng.

Cũng theo Khôi Vũ, lại sau một cú thử dự thi “vì tương lai đất nước” của Nhà xuất bản Trẻ và được chấm giải khuyến khích với cuốn truyện thiếu nhi Cha con ông mắt mèo ký tên Nguyễn Thái Hải, thế là gã vừa là Khôi Vũ, vừa là Nguyễn Thái Hải – Hai cái tên cùng song hành với nhau trên con đường văn học rộng thênh thang.

Thật đáng nể, với bút danh Khôi Vũ, từ năm 1986 đến năm 2004, Khôi Vũ đã in được 14 tập truyện ngắn và tiểu thuyết. Trong đó tiểu thuyết Lời nguyền hai trăm năm nhận được giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam năm 1990.

Cùng thời gian trên, về mảng sách thiếu nhi, với bút danh Nguyễn Thái Hải, Khôi Vũ đã in 16 tập. Trong đó có tập Cha con ông mắt mèo được giải thưởng cuộc thi văn học thiếu nhi Vì tương lai đất nước do Hội Nhà văn thành phố Hồ Chí Minh và nhà xuất bản Trẻ tổ chức.

Nếu hiểu chữ “nhà” theo kiểu: nhà nông là người làm nghề nông, nhà giáo là người thầy giáo… thì Khôi Vũ, là người làm nghề viết văn, là “nhà” văn đích thực, mà không cần đến cái danh hiệu hội viên Hội Nhà văn Việt Nam.

Khôi Vũ viết văn dễ như nông dân đi cày, đi cấy. Từ lúc hoài thai tác phẩm cho đến khi hoàn thành tác phẩm, Khôi Vũ làm theo một “kế hoạch”. Có lúc viết đoạn đầu bí, gã viết đoạn kết trước. Điều kỳ lạ là chưa bao giờ gã không hoàn thành “kế hoạch”. Nhiều người, trong đó có tôi, rất nhiều cái  “định” nhưng chưa bao giờ hoàn thành. Khi cầm bút, tôi luôn cảm thấy viết được mươi trang là hết chữ trong đầu. Nghề văn, khoan hãy nói đến hay, cứ chấm hết được một tác phẩm là sướng đứt hơi, thấy nhẹ nhõm cả người. Trông Khôi Vũ làm việc, không phải riêng tôi mà nhiều nhà văn gạo cội cũng phát thèm. Có lần, sáng sớm đang ngồi uống cà phê với nhau, Khôi Vũ bỗng nói như reo: Tìm được cái đầu đề cho cuốn truyện thiếu nhi mới rồi! Tớ vừa trông thấy cái cây trứng cá gãy ngọn. Truyện của tớ cũng có cây trứng cá, tớ sẽ đặt tên truyện là “Cây trứng cá gãy ngọn”. Tại trại sáng tác Vũng Tàu, ngày nào Khôi Vũ cũng thông báo với tôi về số chữ vừa viết. Cả cuốn sách sắp ra, Khôi Vũ cũng thông báo luôn nó sẽ có khoảng bao nhiêu chữ…

Chuyện trò với Khôi Vũ, có lan man thế nào rồi cũng về chuyện viết, chuyện văn. Có lần Khôi Vũ bảo tôi: Tớ phải hoàn thành bộ truyện thiếu nhi 52 cuốn để ra mỗi tuần một cuốn, đúng 52 tuần trong một năm. Bây giờ đã có sẵn cái kho đề tài rồi. Chỉ viết nữa thôi. Người khác nói thế tôi sẽ không tin. Nhưng Khôi Vũ thì tôi tin.

Khi nghiệp văn chương ngấm vào người rồi thì lạ lắm, khi ăn, khi ngủ, khi đi, khi đứng, cũng cứ chuyện văn chương mà nói. Anh chàng Khôi Vũ này là một điển hình như thế. Lúc nào cũng bàn chuyện văn chương, nghĩ ra những trò “Văn chương” để bàn, để nói. Cách đây mấy năm, Khôi Vũ nghĩ ra chuyện làm một sê - ri sách giới thiệu các nhà văn miền Đông Nam bộ. Ông điện thoại đi khắp nơi gọi các nhà văn góp bài. Thế rồi gặp ai, ông cũng bàn. Tập I sẽ giới thiệu anh em ở Vũng Tàu. Đó là phần “cứng” của cuốn thứ nhất. Cùng với phần “cứng” sẽ có phần “mềm”. Trong phần mềm này có thêm anh em ở Bình Thuận, Đồng Nai, Tây Ninh… Cuốn thứ 2 sẽ giới thiệu trong phần cứng là anh em Đồng Nai. Phần mềm, sẽ là… Thế rồi đùng một cái, chẳng ra được cuốn nào, thầm lặng, không dám điên thoại xin lỗi anh em nữa. Không có tiền? Không phải. Phát hành không được? Không đúng. Hay chất lượng tác phẩm? Cũng không đúng! Toàn những tác phẩm anh em tự chọn, sao không hay được! Thế thì vì cái gì? Tế nhị không nói được. Hình như họ bảo tôi làm tập sách này lấy “phiếu” vào chức danh gì đó. Ôi cha cha, bây giờ mà đừng phải làm gì, chỉ lo chuyện viết lách thôi thì sướng nhất.

Khi Khôi Vũ không còn làm Phó Chủ tịch Hội Văn nghệ Đồng Nai nữa, ông cho in mấy dòng tâm  sự trên vnweblogs của mình để “trình bày” sự sung sướng khi lần thứ hai được ra làm “ thứ dân”. Ông cũng trình bày luôn “âm mưu” của mình với một danh mục sáng tác đến chóng mặt. Hình như Khôi Vũ không có mấy thời gian ngưng nghỉ sáng tác. Đã có năm, người ta biết đến Khôi Vũ là một người viết khỏe vào bậc nhất khu vực Miền Đông. Nhà văn Nguyễn Đức Thiện có lúc cũng được xếp hạng là người viết khỏe trong khu vực có lần phải thốt lên: “Khôi Vũ là thợ cầy bậc siêu hạng. Tôi cầy như điên mà Khôi Vũ còn cầy hơn cả tôi”.

Nhà văn Nguyễn Đức Thiện kể: Có một lần Khôi Vũ bị “giời leo”. Hình như ông không thích gọi là “giời leo” nên cứ phải giải thích đó là một thứ bệnh gì đó, nghe cái tên hấp dẫn lắm. Nhà văn, đến cả cái tên bệnh của mình cũng được “sáng tác”. Những ngày ấy, Khôi Vũ không ngồi được. Nhà văn mà không ngồi thì làm sao viết. Mà có ngồi thì: “ngồi xếch mé”. Nguyễn Đức Thiện đã đặt tên cho kiều ngồi của Khôi Vũ trong những ngày đó là như vậy. Gác một nửa bên mông lên thành ghế, duỗi dài hai chân ra, và liên tục cựa quậy. Vậy thì viết thế nào? Khôi Vũ chỉ sang bên cạnh. Một cái ghế cao ngang thắt lưng. Chiếc máy laptop đặt trên đó. Đứng viết. Không chỉ một cái laptop đó, mà hai chỗ khác, có thêm hai máy vi tính cũng được đôn cao lên, đễ Khôi Vũ… đứng viết. Có nghĩa là… Nguyễn Đức Thiện tò mò ngó, ba máy ba cuốn đang viết. Í trời. Ba cuốn một lúc. Khôi Vũ có hai mảng rất mạnh đó là viết tiểu thuyết và viết truyện thiếu nhi. Với trí tưởng tượng phong phú, xây dựng được kết cấu vững, đường dây nhân vật mạch lạc… thì việc viết chỉ còn là công đoạn cuối cùng, lắp ghép những con chữ. Do vậy, việc cùng một lúc triển khai viết hai, ba cuốn tiểu thuyết với một người viết chuyên nghiệp như Khôi Vũ thì không làm ta ngạc nhiên. Điều đáng ngạc nhiên hơn đó là sức viết mạnh mẽ của Khôi Vũ. Đề tài tiểu thuyết của Khôi Vũ vô cùng phong phú. Tuy không sinh ở đất Đồng Nai, nhưng Đồng Nai mới chính là quê hương tuổi thơ của Khôi Vũ. Hàng loạt truyện ngắn, truyện vừa, chuyện xưa, chuyện nay của Khôi Vũ đều lấy bối cảnh, con người và đời sống của vùng Trấn Biên - Biên Hòa. Vào những năm khó khăn nhất, nhiều trăn trở nhất trước thời kỳ đổi mới, cuốn tiểu thuyết “Lời nguyền hai trăm trăm” của Khôi Vũ như một cuốn “biên niên sử” của vùng biển Bình Châu - Phước Hải, Long Hải. Với bút pháp vừa hiện thực vừa huyền ảo, đan xen các yếu tố tập quán, truyền thống cổ xưa với cách thức làm ăn mới còn nhiều bỡ ngỡ và bầt cập, giữa chiến tranh và hòa bình, giữa tâm linh và hiện thực… khiến người đọc như lạc vào một cõi hư ảo giữa đời thường. Rồi hàng loạt cuốn tiểu thuyết sau đó viết về đề tài công nghiệp, về giáo dục, về văn hóa, về ẩm thực… cho thấy Khôi Vũ phong phú và thạo thuộc con người và đời sống vùng đất Trấn Biên - Biên Hòa - Đồng Nai cỡ nào.

Khôi Vũ còn có một vùng ký ức nữa mà thỉnh thoảng, trong các cuộc vui, anh có kể loáng thoáng. Chuyện là, sau khi tốt nghiệp ngành dược, Khôi Vũ có thời gian tham gia quân lực Việt Nam Công hòa với tư cách dược sỹ trong quân đội. Sau giải phóng, anh cũng như nhiều sỹ quan khác của chế độ cũ phải đi cải tạo mấy năm. Bây giờ thì có thể coi chuyện đó như là cổ xưa rồi, nhưng trong nhiều trường hợp, tôi thấy Khôi Vũ ít nhắc lại chuyện này, mà có nhắc cũng với một thái độ đúng mực.

Việc phân thân của những người làm sáng tác là chuyện bình thường. Nhà văn có thể làm thơ. Nhà thơ có thể viết phê bình. Nhà văn vừa viết văn vừa viết kịch bản phim. Nhà văn viết kịch bản sân khấu… Nhưng phân thân như Khôi Vũ là sự phân thân đáng nể. Cùng một lúc ông có thể làm hai việc. Việc thứ nhất đòi hỏi độ chín chắn, độ sâu sắc, độ kiên nhẫn rất cao, đó là viết tiểu thuyết. Việc thứ hai đòi hỏi độ quan sát thật tinh tế và sức tưởng tượng phong phú, đó là viết truyện thiếu nhi. Khôi Vũ hôm nay đã ở tuổi lục tuần. Ở tuối này, sự trải nghiệm thể hiện rất rõ trong tác phẩm, thế mà Khôi Vũ vẫn trẻ trung, vẫn “ấu thơ” khi viết cho thiếu nhi. Một lần, ở trại viết Vũng Tàu, ông đứng từ bên trại viết nhìn sang bên kia, có một dãy nhà, xây dở dang và đang bỏ hoang. Một lát sau, ông quay sang nói với nhà văn Nguyễn Đức Thiện:

- Này, ông có thấy cái nhà hoang bên kia không? Tôi nhẩm tính rồi, nó có bốn mươi chín cái phòng. Mỗi phòng tôi cho xuất hiện một con quái vật. Một cậu bé, đêm nào cũng nằm mơ, lạc vào những căn phòng hoang đó. Chú bé sẽ phải chiến đấu với bôn mươi chín con quái vật kia, thế là tôi có bốn mươi chín tập truyện cho thiếu nhi rồi đó. Chỉ có điều mình phải tìm cho ra nhưng con quái vật khác những người viết quái vật trước thôi…

Với Khôi Vũ, hình như chỗ nào cũng gõ vào trí tưởng tượng của ông và từ đó hình thành những trang viết lý thú cho tuổi thơ. Công việc không phải nhà văn nào cũng làm được. Vì thế, đến hôm nay, ông vừa làm người lớn khi viết tiểu thuyết lại vừa làm trẻ con, khi ông viết truyện thiếu nhi.

Được biết, ngoài viết văn, viết báo, Khôi Vũ còn là Phó Chủ tịch Hội Dược sĩ Đồng Nai; Phó tổng biên tập Tạp chí Văn nghệ Đồng Nai; Tổng biên tập kiêm đủ thứ của tờ báo Tuổi học trò Đồng Nai. Ngoài ra gã còn tham gia giám khảo rất nhiều cuộc thi. Rồi làm ma-két, vi tính cho nhiều quyển sách, tờ báo khác…

Tuy nhiều việc, nhưng Khôi Vũ không tất bật, không “khó ở” như nhiều người viết khác. Hễ rảnh, gã lại gọi điện cho tôi: Tuần này tớ sẽ xuống Vũng Tàu mấy ngày đấy. Chơi thôi!

Tôi đã quen với việc Khôi Vũ xuống. Cũng nhẹ nhàng, bình thường. Không phải lo lắng điều gì. Rảnh ra chơi. Bận thì cứ việc. Khôi Vũ không giận, không trách bao giờ!

Nói đến tác phẩm của Khôi Vũ là một điều khó. Bởi gã viết nhiều. Đọc không xuể. Sách in ra là gửi tặng. Nhưng Khôi Vũ chưa bao giờ đòi bạn bè phải cảm nhận. Gã ra sách đã có nơi tiêu thụ. Quý thì tặng. Còn đọc không là tuỳ. Tôi chưa nghe Khôi Vũ tiếp thị sách bao giờ. Ngoại trừ cuốn “Lời nguyền hai trăm năm” quá nổi tiếng, còn nhiều tác phẩm Khôi Vũ viết ra, thị trường bán rất chạy, nhưng tịnh không. Ai biết thì biết. Không biết thì thôi!

Ôi cái gã nhà văn to lớn khềnh khàng như tên phi công Mỹ bên bờ sông Phố, không biết rồi gã còn “đẻ” thêm bao nhiêu “con sách” nữa cho đời ? Tôi có bài thơ viết tặng gã, như sau:

Hì hục

Gã đi tìm đơn nguyên những số phận người Hì hục

Gã bới đào buông bắt Và

Hì hục

Gã nhét thời gian vào từng con sách…

 

Tôi đọc gã

Chợt hình dung gã giống một con thuyền Một con thuyền chăn sóng giữa biển khơi!

( Theo Văn nghệ BR-VT số 147)


Tags:

BIỂN NHỚ

  Hoàng Kim Vũ Kìa biển chiều nay- Biển nhớ ai? Mà sao mắt sóng kh&e...

Em đi tìm Anh

          Xuân Thanh Tặng L.T.H   Em đi t&igr...